Een dag in post-apocalyptisch Heerlen; een aanrader

Heerlen, een stad die lijkt alsof erop geschoten is. Dan weet je vast wat voor blog dit wordt. Ooit een florerende, mondaine stad, waar een van de eerste warenhuizen van Nederland stond. Als je ergens in de jaren 50 of 60 iets wilde zijn of kopen, dan ging je naar Heerlen. Daar gebeurde het. Maar de recente geschiedenis van de stad wordt geschreven bij het licht van de aanstekers van de heroïneverslaafden in en onder het station, wat in de jaren 80 en 90 een van de slechtste en meest mistroostige stukjes Nederland was. Een van de onfortuinlijke gevolgen van de nogal plotselinge ineenstorting van de Limburgse mijnindustrie. En daar ga ik dan een reisblog over schrijven. Wens me succes.

Een reisblog over Heerlen…

Maar waarom zou je, zie ik je vragen? Omdat mijn paspoort Heerlen benoemt als mijn geboorteplaats. Kan ik ook weinig meer aan doen. Dus dan heb je daar toch altijd wel een beetje melancholische gevoelens bij, of op zijn minst een haat-liefde verhouding. Omdat ik me in het verleden, net als iedereen die er net als ik is opgegroeid of er, godbetert, nog woont, altijd heb beperkt tot het haten, vind ik dat het nu tijd is geworden voor een beetje liefde voor Heerlen. Want de stad is aardig uit het dal aan het klimmen en dat verdient lof. En omdat ik, samen met de rest van de Reismannen, wel een dingetje heb voor de underdog. We schreven over ondergeschoven kindjes als Sheffield, Duisburg en Palermo, terwijl ook mijn huidige stadje een nogal lelijk verleden kent. En hoeveel zin heeft het uiteindelijk om wéér een blog te schrijven over ‘De 5 leukste koffietentjes in De Pijp’? Het heeft, om heel veel redenen (veel ervan staan beschreven in Grand Hotel Europa trouwens), meer zin om te schrijven over steden waar een reisblog nog echt iets toevoegt. Dus daar gaan we.

Heerlen, wat is er toch in godesnaam met je gebeurd?

Eerst nog even wat geschiedenis. Toen de mijnen ineen klapten, de werkloosheid explodeerde, de heroïne via de in de buurt gelegen NAVO-basis de toekomstige verslaafden bereikte en de stad leegliep gebeurde er jarenlang niks. Het geld was op, visie was er niet, burgemeesters kwamen en gingen en het zelfvertrouwen was al helemaal verdwenen. Alles wat herinnerde aan het mijnverleden werd grondig uit het straatbeeld verwijderd. Dus verpieterde de stad en met name het stationsgebied. Tsjernobyl was er gezellig bij. De tunnel onder het station, die noord en zuid met elkaar moest verbinden, was een verzamelplaats van alle soorten menselijke ellende. Maar in een zeldzame vlaag van inspiratie, woede en visie werd besloten dat dit godsellendig stukje publieke ruimte weg moest. Heerlen moest weer trots worden. Dus werd begonnen aan de verwijdering van de verslaafden uit het straatbeeld en het opknappen van het stationsgebied; de architecturale wanhoop moest worden vervangen door een gebied met allure. Dat moest toerisme stimuleren, want ook Heerlen besloot dat het toerisme de cavalerie is die de economische overwinning over de streep gaat trekken.

Het Maankwartier; een herstart

Het Maankwartier kwam ter vervanging van het afzichtelijke oude station. Zo genoemd omdat de maan een tijd lang het enige was wat blonk in de stad. Dan weet je dat je als stad een keer naar de psych moet. Het Maankwartier is het geesteskind van architect en kunstenaar Michel Huisman. Hij wilde iets bouwen voor de eeuwigheid; een openbare ruimte die er, mijnverzakkingen daargelaten, over 500 jaar nog staat. Hij creëerde, in plaats van de enge tunnel ónder het station een groot open plein óver het spoor heen. Her en der vind je kunstwerken van zijn hand en overal zitten kleine details die verwijzen naar de geschiedenis van Heerlen en de Mijnstreek. Van de zwarte verf op de bogen in het station tot de ‘steenberg’ waarop het gebouw lijkt te liggen; over iedere vierkante centimeter is nagedacht. Ook heb je bijzondere features zoals de vijver in het plafond van de parkeergarage die uitkijkt op een bol die zonlicht weerkaatst; je moet er maar over nagedacht hebben. Bomen en planten zijn toegevoegd, zodat vogels en andere dieren weer terug kunnen keren naar de stad. Voor de liefhebbers van vernieuwende en goed doordachte architectuur is het Maankwartier een absolute aanrader.

Uitzicht op Heerlen

Uitzicht vanaf het stationsplein. Zeg maar eens dat het lelijk is.

Een herstart dus. Maar wat heeft Heerlen nog meer te bieden?

In Heerlen gebeuren een hoop dingen dingen op artistiek en creatief gebied, zoals dat vaker is met steden die het niet van hun looks moeten hebben. Zo stond het een tijdje in de top-3 van de meest culturele steden van Nederland, maar wat heb je daar tijdens je weekendje weg dan aan? Een paar tips voor je bezoek:

Streetart

Waarvoor je vooral naar Heerlen moet is de wereldklasse streetart. Reisman Simon ging ervoor naar Parijs, Reisman Daan naar Berlijn, maar ze hadden niet zo ver hoeven gaan. In de Heerlense binnenstad vind je rond de 50 kunstwerken. In de omliggende wijken vind je nog zo’n 50 andere murals. Je kunt een tour doen met een gids of zelf op pad gaan. Hoe dan ook, je zult versteld staan van de hoeveelheid en de brute kwaliteit van de werken. In dit geval zeggen foto’s meer dan woorden, dus daar ga je:

Het Glaspaleis

Dit is dus een van de eerste warenhuizen van Nederland. Inmiddels is het in oude luister hersteld en doet het dienst als cultureel centrum. Op de bovenste verdieping kun je goed eten en heb je een mooi uitzicht over de stad en de rest van de Mijnstreek. In het Glaspaleis zelf vind je een museum met hedendaagse kunst en wisselende tentoonstellingen. Zo was er begin 2019 een expositie over de New Yorkse kunstenaar Basquiat. Niet erg als die naam je niks zegt, maar een expositie van deze man is echt wel een big deal…. Houd daarom de site van het Glaspaleis goed in de gaten!

Vervreemdend flaneren en winkelen

Laat ik er geen doekjes om winden; Heerlen is geen winkelstad bij uitstek. De leegstand is nogal een belemmering voor de gemiddelde shopaholic. Je hebt er een aantal grote merken en ook een aantal wat exclusievere boetiekjes, maar je zult zo nu en dan langs meters aan meters aan deerniswekkend niks moeten lopen. Hier en daar is het zelfs opgegeven; ziehier een parkje waar tot voor kort een winkelcentrum stond:

Het voormalige winkelcentrum De Plu.

Dus wat kun je dan wel? Eigenlijk moet je rondlopen en je afvragen hoe we na zoveel eeuwen aan menselijke ontwikkeling in staat zijn geweest om Heerlen te laten gebeuren. En dat is geen negatief oordeel. De stad verwart, maar verrast ook. Het wisselt de lelijkste straten af met gezellige pleinen; tegenover het waanzinnig mooie Glaspaleis staat waarschijnlijk de lelijkste McDonalds ter wereld (en we weten allemaal hoe lelijk die dingen kunnen zijn). Op het ene moment staren de jaren ’80 je aan en op het andere moment is het hypermodern en vernieuwend. Je moet Heerlen vooral niet willen zien als mooi of praktisch, maar als een experiment in menselijke vindingrijkheid en een encyclopedie van stijlen en planmatige probeersels. Hoe ga je om met een stad die op een gegeven moment is opgehouden om als zodanig te functioneren? Dán kun je de lege winkels, rare pleinen en promenades beginnen te begrijpen.

De lelijkste McDonalds ter wereld

De lelijkste McDonalds ter wereld.

Heerlen: heel erg vet als je van vreemd houdt

Alle inspanning ten spijt blijft Heerlen gewoon foei- en foeilelijk. De leegstand helpt daar niet aan mee, al dan niet verergerd door de extra nieuwe winkelruimte in het Maankwartier. Daardoor voelt wandelen door Heerlen vervreemdend. Het heeft iets post-apocalyptisch. De streetart die hier en daar lukraak op gevels van leegstaande gebouwen is gezet werkt daar ook zeker aan mee. Eigenlijk is toerisme in Heerlen een vorm van ramptoerisme, maar dan niet zo negatief bedoeld. Exposities zoals die van Basquiat tonen dat de stad een hele eigen ruimte voor zichzelf aan het creëren is, het maakt van haar slechte kanten haar aantrekkingskracht; rauw, kapot en ongewoon. Het is geen stad voor kirrende influencers die foto’s maken van hun latte op een pittoresk terras. Niet dat dat niet zou kunnen, maar da’s hetzelfde als naar Venetië gaan voor de kwaliteit van de plaatselijke IT-infrastructuur. Misschien moet dat dan maar haar niche zijn; naar Amsterdam gaan we voor wiet en hoeren, naar Maastricht voor André Rieu en de Tefaf, naar Heerlen voor verwarring en vervreemding (en wereldklasse streetart!).

7 antwoorden
  1. Lon Maenen
    Lon Maenen zegt:

    Ik ben ook geboren in Heerlen, wie niet in de Mijnstreek, leve de Vroedvrouwenschool! Ik woon nu alweer een jaar of veertig in Amsterdam. 9 october ga ik terug naar mijn roots! Ik ben benieuwd naar het Maankwartier en de streetart! Ik weet dat Bijsmans weg is, foei Heerlen, een icoon! Maar gelukkig schijnt Brakke nog te bestaan. Tot ziens over twee weken!

    Beantwoorden
    • Hugo Braun
      Hugo Braun zegt:

      Dat Bijsmans weg is, is inderdaad een grof schandaal. Nog meer ziel uit de stad gerukt. Maar Bracke is er, zover ik weet, wel nog. In ieder geval veel plezier over 2 weken! Ik vond het een hele bijzondere ervaring om er weer eens rond te lopen!

      Beantwoorden
  2. Jolanda
    Jolanda zegt:

    Maankwartier is een pareltje 👌🏻van bouwtechniek in Heerlen. Ik was bij de opening en hebt echt genoten als Heerlense.
    Ben toch weer een beetje trots op mijn geboortestad. 👍🏻

    Beantwoorden
    • Hugo Braun
      Hugo Braun zegt:

      Mooi dat architectuur (uiteindelijk toch ook een kunstvorm) zoiets kan bereiken. Heerlen en Heerlenaren verdienen ook écht iets om trots op te zijn!

      Beantwoorden
  3. j
    j zegt:

    Het voormalige station was ook best mooi gebouw en de tunnel was prima oplossing .Drugsverslaafden kwamen daar normaal niet . Ik vind het enorme verspilling omdat allemaal zomaar te slopen. Nu zijn het werkloze immigranten die rondhangen achter het station .Bier drinken en drugs gebruiken . Heeft men wat geleerd van het verleden in Heerlen ?

    Beantwoorden
    • Hugo Braun
      Hugo Braun zegt:

      Over smaak valt, blijkt weer, niet te twisten, maar ik kan niet anders concluderen dat u in een ander Heerlen heeft gewoond dan ik. In mijn Heerlen lagen de drugsverslaafden in rijen in de tunnel. En volgens mij was dat ook precies de aanleiding voor operatie Hartslag en de uiteindelijke sloop, dus ik vermoed dat meer mensen dat zagen….

      En of ’t verspilling is? ‘T is vooral een herstart voor de stad, het verwijderen van een etterende wond. Dat kost geld, maar dat lijkt me geen slechte investering, zeker als je ziet wat ’t geworden is. Maar als u al betwist dat er überhaupt verslaafden waren in het station, dan begrijp ik dat u dat zonde van het geld vindt. Voor het Heerlen wat ik ken, is dit een hele goede manier om zichzelf opnieuw uit te vinden!

      En ik vraag me daarnaast nog iets af; de drugsverslaafden uit het verleden waren, met name, witte jongens uit Heerlense achterstandswijken. Deze waren een plaag voor de stad, vooral omdat het er (zie voor bronnen de links in het document) zo veel waren. De laatste paar keren dat ik in Heerlen was, zag ik een enkeling rond het Maankwartier hangen met een flesje bier (deze werden overigens snel verwijderd door handhavers). Maar u voelt de noodzaak om daarbij te benoemen dat het immigranten zijn. Wat voegt die benoeming toe als u het andere negeert?

      Beantwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *